ProCam - Najlepsze rozwiązania dla rolnictwa !

Grzegorz Malesiński

W dzisiejszej sytuacji rynkowej i relacjach cenowych nawożenie i jego efektywność nabiera jeszcze większego znaczenia. W wielu sytuacjach pojawia się pytanie które elementy nawożenia możemy ograniczyć, rozłożyć w czasie, czy wręcz pominąć w danym, mam nadzieje że jednym roku. Odpowiedzieć sobie na te pytania musi w sezonie 2008/09 każdy z rolników. Miniony 2008 rok oraz 2007 rok kreślą dwa skrajne scenariusze cen i kosztów, mając to w pamięci należy dążyć do dalszej racjonalizacji i redukcji tzw. czynników minima, które ograniczają wykorzystanie pozostałych elementów nawożenia.
Temat podstawowy  to kwasowość gleby, jego poziom oraz potrzeby wapnowania były omawiane kilkukrotnie na łamach tego informatora. Uzyskanie optymalnego pH  w dobie wysokich cen na nawozy fosforowo- potasowe jest bezdyskusyjne i stanowi podstawę dalszych działań. Mając na tym polu zaniedbania i wiedząc że w wyniku tego nie możemy maksymalizować plonu, a w zmianowaniu uprawiamy rośliny wrażliwe na ten czynnik takie jak:  jęczmień czy pszenice wapno winniśmy zastosować nawet pogłównie w okresie zimowym czy wczesnowiosennym.

Przy ustalaniu zapotrzebowania na NPKMgS należy zaplanować realny plon do osiągnięcia na danym polu i na podstawie jego wielkości ustalić zapotrzebowanie roślin na składniki odżywcze (tabela 1). Uzyskamy to mnożąc wielkość plonu przez pobranie składników przez ziarno i słomę. Znając przyszłe pobranie ustalamy dawki nawożenia z uwzględnieniem: przedplonu i pozostawionych przez niego resztek pożniwnych, pobrania jesiennego(rzepak) oraz przebiegu pogody w okresie wiosennego wzrostu, wpływające na uwalnianie i dostępność pierwiastków z kompleksu glebowego ( szczególnie azotu).
Rzepak - Nawożenie i pobranie jesienne
W oszacowaniu wiosennego zapotrzebowania na azot w uprawie rzepaku pomocne jest ustalenie pobrania tego składnika w czasie jesiennej wegetacji.
Rzepak w okresie jesiennym  pobiera od 30-80 kg azotu, a uprawiany na plantacjach, na których dostępność tego składnika była na wysokim poziomie w wyniku wczesnego terminu siewu oraz nawożenia jesiennego azotem, nawet do 120-150 kg. W celu zbudowania roślin o pokroju optymalnym do przezimowania, właściwe nawożenie azotowe jesienią powinniśmy stosować  w drugiej i trzeciej dekadzie września ostrożnie i w niedużych dawkach do 40 kg N/ha, łącząc je z regulacją pokroju poprzez stosowanie

Zawartość makroelementów w plonie roślin (kg/dt)

Żródło. LfB

określanych dla danej odmiany i fazy rozwojowej dawek tebukonazolu lub metkonazolu. Jedynie opóźnione zasiewy powinny być zasilane wcześniej.
Nawożenie azotowe:
Pobranie jesienne azotu przez rzepak wg. źródeł francuskich możemy określić metodą „wizualną” (tabela 2), lub po zważeniu  świeżej zielonej masy (liście wraz z rozetą ) zebranych powyżej szyjki korzeniowej  z powierzchni 1 m2 w kilku powtórzeniach.
np.: (0,8kg + 1,2 kg + 1 kg ) / 3= 1 kg,    
1 kg zielonej masy rzepaku = 65-70 kg N pobranego z 1 hektara.
Rzepak w okresie zimowym może w znacznej części stracić liście, wówczas powtarzamy takie badanie w okresie luty /marzec by określić pobrany azot w roślinach.
np.: (0,5kg + 0,8 kg +0,5 kg ) / 3= 0,6 kg,    
0,6 kg zielonej masy rzepaku = 40 kg N pobranego z 1 hektara.
Uzyskany wynik będzie stanowił podstawę do planowanego nawożenia wiosennego, trzeba jednak pamiętać iż nie na każdej plantacji możemy oczekiwać plonu 50 dt/ha nasion. Rzepak na wyprodukowanie 1 t nasion pobiera ok. 50 kg N, dlatego też realna ocena potencjału plonowania na danym stanowisku jest podstawą do efektywnego nawożenia tym składnikiem.  Rozpatrując przykład plantacji z zakładanym plonem 40 dt potrzebuje ona około 200 kg N/ha. Aby obliczyć wiosenne zapotrzebowanie na nawożenie azotowe odejmujemy od pobrania całkowitego (200 kg/ha), pobranie jesienne (40 kg N/ha), oraz azot mineralny znajdujący się w glebie ( 30 kg/ha), po takiej korekcie uzyskujemy zapotrzebowanie na poziomie 130 kg N/ha. Zakładając 70 % efektywność wykorzystania nawozów azotowych  (130kg N/ha x 70 % = 170 kg N/ha) uzyskamy wiosenne zapotrzebowanie na azot w ilości 170-180 kg/ha.
W polskich warunkach przy możliwej wczesnej aplikacji wskazany jest podział ww. ilości na dwie dawki w stosunku 60:40. Na plantacjach dobrze rozwiniętych wiosną, bez

doradztwo/jesienne pobranie azotu.jpg

strat zimowych, zalecane jest  zmniejszenie pierwszej dawki do 50 % zapotrzebowania, a więc w tym przypadku 85-90 kg N/ha.
W skrajnych wypadkach tj: późne ruszenie wegetacji, duże straty liści po zimie, w praktyce stosuje się nieraz zwiększenie pierwszej dawki N, a nawet przy bardzo późnej wiośnie  zastosowanie całego nawożenia azotowego w jednej pełnej dawce. W warunkach niesprzyjającej wiosny (susza lub chłodna deszczowa pogoda) zmniejszającej dostępność azotu, wskazane jest zwiększenie planowanej dawki o 20-30 kg N/ha.

Zboża - Nawożenie wiosenne
Nawożenie wiosenne zbóż azotem  stosujemy w trzech terminach. Pierwsza dawka wczesnowiosenna zależy od stanu rozwoju roślin, czy są one w fazie 2-3 liści( wynik późnych siewów, czy niesprzyjających warunków rozwoju jesienią) wówczas dawka startowa powinna być duża i w przedziale 70-100 kg N, natomiast pola na których rośliny są dobrze rozkrzewione zadowolą się dawka 40-60 kg tak by nie stymulować dalszego nieproduktywnego krzewienia. Na stanowiskach po rzepakach czy nieudanych uprawach jarych  gdzie potencjalnie możemy spodziewać się wyższej zawartości azotu mineralnego tych dawek nie zwiększamy. Natomiast na stanowiskach po zbożach ozimych, które często plonowały rekordowo i pozostawiły dużo resztek pożniwnych i słomy należy dodatkowo zwiększyć o 10-20 kg N, jeśli nie zastosowano tego składnika jesienią.
Druga dawka azotu średnio około 40-60 kg N ma na celu zbudowanie plonu, wówczas jest stosowana na początku strzelania w źdźbło lub jeśli łan dalej jest nierozkrzewiony wówczas należy ja zastosować wcześniej w końcu krzewienia  by pobudzić  budowę
i rozwój dodatkowych źdźbeł.
Trzecia dawka wpływa nam na plon, a w szczególności na jego jakość. Na plantacjach żyta czy pszenżyta dobrze rokujących stosujemy30-40 kg, Natomiast pszenica jakościowa  z uwagi na swoja specyfikę i duże zapotrzebowanie na azot do budowy białka i optymalizacji pozostałych parametrów  wymaga jeszcze większego nawożenia. Przyjmuje się około 7 – 10 kg N na jedna tonę spodziewanego plonu, przy dawkach ponad 70 kg wskazane jest ich podanie w dwu terminach. Brak dostępnego azotu w końcowym okresie wegetacji obserwowaliśmy w minionym sezonie gdzie plony pszenic rekordowe często, miały bardzo niskie zawartości białka, mimo uprawy pszenic jakościowych. Skalę tego zapotrzebowania przedstawia tabela 3

Pobranie azotu przez pszenice w zależności od plonu i zawartości białka w ziarnie (kg N/ha)

doradztwo/tabelapobranie.gif

Magnez:   Dostępność tego pierwiastka dla roślin powinniśmy zapewnić poprzez regularne stosowanie nawozów wapniowo-magnezowych w płodozmianie oraz utrzymywanie pH na właściwym poziomie. Bardzo ważne jest też zwracanie uwagi na antagonizm magnezu i potasu, proporcja ta powinna wynosić  1:1,5, przy zbyt dużych widełkach potas dodatkowo będzie ograniczał pobranie.  Tylko duża zasobność kompleksu glebowego  pozwala na dobre wykorzystanie tego pierwiastka. Interwencyjne stosowanie znacznie podraża koszty produkcji  i nie zawsze zapewni pełne pokrycie niedoborów.
Siarka.   W ostatnich latach zmniejszyła się emisja siarki do atmosfery, na początku lat 90 było to jeszcze 4 mln ton SO3, tak teraz emisja w skali kraju wynosi około 1 mln ton, z czego 75% realizowane jest przez przemysł i energetykę i w dalszej perspektywie będzie dalej ograniczane. Średni w kraju daje to opad 30 SO3, czyli 12 kg S. Na obszarach odległych źródeł emisji obserwuje się wzrost objawów niedoborów siarki na roślinach. Wyniki wieloletnich badań angielskich pokazały wzrost przyrostu plonu w warunkach dalszego ograniczenia emisji siarki do atmosfery Tabela 4 Najbardziej narażone na niedobory siarki są rośliny krzyżowe, a szczególnie rzepak z uwagi na jego  duże zapotrzebowania (40-80 kg/ha) oraz znaczenie w zmianowaniu. Pozytywną reakcję na nawożenie siarką ( 20 – 30 kg/ha) obserwujemy również w uprawie zbóż (tabela 4), ziemniaków czy kukurydzy.  Niedobór 1 kg siarki powoduje zmniejszenie pobrania azotu o 7 kg, nawożenie to pozwala na lepsze wykorzystanie azotu oraz na polepszenie cech jakościowych plonów.  Do nawożenia siarką możemy użyć nawozów wieloskładnikowych pod rośliny wymagające niewielkich dawek. Rośliny siarkolubne, jak rzepak wymagają stosowania specjalistycznych nawozów z duża zawartością  siarki np.: ProSan (15% S), siarczan amonu (26% S) siarka elementarna Vigor (90% S) oraz kizeryt (26% S oraz dodatkowo 20 MgO). Wszystkie wymienione nawozy stosujemy pogłównie, tylko siarka elementarna (Vigor) wymaga wcześniejszego wysiewu, co jest spowodowane przejściem w glebie przemiany do form przyswajalnych dla roślin.
Zbyt późne stosowanie Vigor-u (wczesną wiosną) wpływa na poprawę samopoczucia rolnika, ale nie wpływa na zabezpieczenie roślin w Siarkę, dlatego też do wczesnowiosennego stosowania firma nasza poleca nawóz wyprodukowany przez francuską firmę FCA o nazwie handlowej ProSan. W ubiegłym roku wiele gospodarstw zastosowało ten nawóz na plantacjach zbóż i rzepaku, a ich zadowolenie potwierdza jakość i skuteczność tego nawozu.

Zwyżka plonu pszenicy w wyniku nawożenia siarką w kolejnych latach ograniczanej emisji (t/ha)

doradztwo/tab1.gif

Źródło: HGCA