Radosław Ogrodnik
W nadchodzących latach rzepak nadal będzie rośliną bardzo atrakcyjną pod względem ekonomicznym, ponieważ zapotrzebowanie na rośliny oleiste będzie wzrastać, szczególnie w sektorze paliwowym. Mimo, że od ubiegłego roku sektor paliwowy przechodzi kryzys spowodowany głównie importem tanich biopaliw z USA, to wprowadzenie przez UE tymczasowego cła na amerykańskie biopaliwa powinny zmienić tą sytuację. Dodatkowo polityka UE idzie w kierunku zwiększenia udziału biopaliw w transporcie, który ma wynosić w 2020 roku 10 %. Dlatego eksperci unijni szacują, że zapotrzebowanie na rośliny oleiste (rzepak, słonecznik, soja ) wzrośnie na rynku unijnym z 17 mln t. w roku bieżącym do 21 mln ton w roku 2013.
Aby zabezpieczyć te potrzeby, trzeba będzie zwiększyć produkcję rzepaku lub importować z poza Unii (od żniw 2008 do marca 2009 sprowadzono na teren UE 2,7 mln ton nasion rzepaku z czego 2,2 mln t z Ukrainy). Dla nas najkorzystniejszym rozwiązaniem jest produkcja jak największej ilości rzepaku w kraju. Mało możliwe jest zwiększenie areału, ale duże możliwości są w zwiększeniu wydajności z hektara (średnia 27,4 dt z ha w 2008 r.). Aby ta wydajność była jak największa chciałbym zwrócić Państwu uwagę na kilka czynników agrotechnicznych , które decydują o powodzeniu uprawy rzepaku.
Nawożenie
Rzepak ozimy ma bardzo duże wymagania pokarmowe i pobiera ponad dwa razy więcej azotu, fosforu i potasu w porównaniu do zbóż. Roślina ta na jedną tonę nasion wraz z odpowiednia masą słomy pobiera około 25 kg fosforu i 50-60 kg potasu, natomiast wraz ze słomą rzepaczaną ( na każdą tonę wyprodukowanych nasion ) wraca do gleby 7-8 kg fosforu i 40-50 kg potasu. Jeśli chodzi o azot rośliny rzepaku na 1 t plonu potrzebują około 50 kg azotu. Dodatkowo w uprawie rzepaku bardzo ważną rolę w kształtowaniu plonu odgrywa siarka i mikroelement jakim jest bor. Zapotrzebowanie na siarkę wynosi około 18 kg na każdą tonę uzyskanego plonu, natomiast bor pobierany jest w ilości 0,5 kg z ha . Chcąc zapewnić optymalny rozwój rzepaku jesienią musimy znać jego zapotrzebowanie jesienne na podstawowe składniki pokarmowe i tak rzepak jesienią pobiera około 15-20 kg fosforu, 50-60 kg potasu , 15-20 kg siarki oraz 40-50 kg azotu. Może zdarzyć się taka sytuacja, że przy siewach opóźnionych, w uproszczeniach, na orce z przyoraną dużą ilością słomy, przy słabym wzroście rzepaku - konieczna będzie dodatkowa dawka azotu w ilości około 30 kg N/ha , aby przyspieszyć wzrost roślin rzepaku uzyskać właściwy pokrój rośliny przed zimą tj 8-10 liści. Zastosowanie mikroelementów boru ( Adob Bor ) manganu, molibdenu i cynku (ProChelat RB, Proleaf RBM, Sonata Polowa ) zabezpieczy zapotrzebowanie na mikroelementy jesienią i wspomoże zimowanie poprzez zagęszczenie soków komórkowych.
Ochrona
Rzepaki siane wcześnie możemy chronić przy użyciu herbicydów zawierających chlomazon (Command, Kalif, Nimbus, Colzor) bez szkody dla rozwijających się siewek rzepaku, jednak należy pamiętać o tym, że przy dużych opadach deszczu po zastosowani tej substancji aktywnej możemy mieć objawy w postaci przebielenia rzepaku i zahamowania jego wzrostu, termin stosowania do trzech dni po siewie. Plantacje rzepaku, które siane są w zależności od rejonu kraju po 20-25 sierpnia, powinniśmy chronić przy użyciu preparatów zawierających metazachlor, preparatem kompletnym zwalczającym również przytulię czepną jest Butisan Star. Bardzo ważną jego zaletą jest elastyczny termin stosowania od zaraz po siewie poprzez wschodzące rośliny rzepaku do momentu pierwszej pary liści właściwych chwastów ( około 3 tygodni ), co daje nam możliwość wyboru optymalnego terminu zabiegu dla danej plantacji. Na plantacjach, gdzie przytulia nie jest dużym problem, na glebach lżejszych możemy zastosować Metazanex. Wymienione wyżej preparaty zawierają substancje działające doglebowo, a co za tym idzie do ich dobrego działania konieczna jest dobrze uwilgotniona gleba, bez grud i resztek pożniwnych. Jeżeli jest bardzo sucho to zabieg należy opóźnić i wykonać w momencie wschodów rzepaku – chwasty w fazie liścieni, preparatem Butisan Star w dawce 2-2,5 l/ha. Zabieg Butisanem Star można wykonać również w systemie dawek dzielonych. Jest to bardzo popularny system szczególnie w okresie suszy, jak również na plantacjach rzepaku sianych w uproszczeniach, gdzie na powierzchni gleby jest dużo resztek pożniwnych. Pierwszą dawkę 1,5 l/ha należy zastosować bezpośrednio po siewie lub w fazie liścieni chwastów, natomiast drugą po około 2 tygodniach w ilości 1-1,2 l/ha. Aby poprawić skuteczność działania na rdesty, tobołki, taszniki, gorczycę w systemie dawek dzielonych, można zastosować jako pierwszy Nimbus bezpośrednio do trzech dni po siewie, a później po 2-3 tygodniach Butisan Star. Kolejnym etapem w jesiennej ochrony rzepaku jest zwalczanie chwastów jednoliściennych w tym samosiewów zbóż ozimych jak i jarych. Ze względu na łagodne zimy nie możemy liczyć, że samosiewy jarych wymarzną, a ze względu na ich szybkie tempo wzrostu mogą bardziej zagłuszać rzepak niż samosiewy ozimych i dlatego musimy je traktować graminicydem jak najwcześniej. Większość graminicydów działa nalistnie, dlatego chwasty jednoliścienne powinny być w fazie minimum trzech liści, a rzepak musi być w fazie pierwszej pary liści właściwych. Wcześniejsze zastosowanie graminicydu w zalecanej dawce powoduje zahamowanie wzrostu rzepaku na 2-3 tygodnie i może doprowadzić do jego wypadnięcia. Jednak w niektórych przypadkach jesteśmy zmuszeni samosiewy zwalczać wcześniej. Dotyczy to sytuacji jeśli zasialiśmy rzepak po płytkiej uprawie i mamy bardzo dużo samosiew, które zagłuszą i przerzedzą nam rzepak, wtedy w fazie 1-2 liści samosiewów należy zastosować graminicyd (Agil, Fusilade) w dawce 20-30 % zalecanej dawki, aby nie uszkodzić roślin rzepaku. Dopiero gdy rzepak będzie miał pierwszą parę liści właściwych, należy wykonać zabieg w dawkach polecanych przez producenta . W intensywnej technologii uprawy rzepaku standardem stał się jesienny zabieg fungicydowy działający również jako regulator wzrostu. Zabieg wykonany tebukonazolem, metkonazolem lub mieszaniną difenokonazolu z paklobutrazolem ogranicza nam występowanie chorób grzybowych, a szczególnie suchej zgnilizny kapustnych, co pozwala wejść rzepakowi w lepszej kondycji w zimowanie. Jednak głównym celem stosowania wyżej wymienionych substancji w okresie jesiennym jest wykształcenie odpowiedniego pokroju rzepaku. Zastosowanie w fazie 4-6 liści rzepaku Caramby, produktów zawierających tebukonazol w dawce 0,6-0,7 l/ ha lub Toprexu w dawce 0,3 l/ha pozwala uzyskać mocną rozetę liściową , ograniczyć wyniesienie paka wierzchołkowego, zbudować gruba szyjkę korzeniową i wzmocnić palowy system korzeniowy. Wzmocnienie tych elementów znacznie poprawia zimowanie rzepaku oraz łagodzi występowanie czynników stresowych. Faza 4-6 liści rzepaku jest najlepszym terminem do stosowania fungicydów działających jako regulator wzrostu. Późniejsze ich stosowanie jest możliwe, jednak efekt regulatorowy jest dużo gorszy przy wyższych kosztach zabiegu, ponieważ w późniejszych fazach, dawki fungicydów powinny być dużo wyższe. Przy bardzo wczesnych siewach i długich ciepłych jesieniach może się zdarzyć, że zabieg skracający trzeba powtórzyć. Jeżeli istnieje duże ryzyko wystąpienia suchej zgnilizny warto zastosować produkty zawierające flutriafol (Impact) lub flusilazol .
Ze względu na co raz większy problem z kiłą kapusty, chciałbym go Państwu kolejny raz przybliżyć, aby uniknąć błędów, które mogą doprowadzić do wyłączenia pól z uprawy rzepaku. Duży udział rzepaku w strukturze zasiewów doprowadził do porażenia roślin rzepaku przez grzyb powodujący kiłę kapusty (Plasmodiophora brassicae). Grzyb ten infekuje korzenie rzepaku, które pod wpływem substancji wydzielanych przez kiełkujące zarodniki tworzą charakterystyczne narośla, guzy. Guzy te początkowo są białe i twarde, później stopniowo brunatnieją, gniją i rozpadają się. W naroślach tych powstają zarodniki przetrwalnikowe , które wydostając się do gleby infekują nowe korzenie i rośliny. Części nadziemne takiego rzepaku stopniowo żółkną lub czerwienieją , zostaje zahamowany ich wzrost i rozwój. W dni słoneczne roślina traci turgor, ponieważ narośla na korzeniach ograniczają pobieranie i przepływ wody oraz substancji pokarmowych z gleby.
Skutecznie ograniczyć kiłę możemy stosując metody agrotechniczne połączone z właściwą ochroną i doborem odmian odpornych.
Metody agrotechniczne:
- na polach zakażonych Plasmodiophora brassicae nie uprawiać rzepaku i innych roślin kapustnych przez minimum 4 lata . Dużym błędem wielu gospodarstw korzystających z programów rolno-środowiskowych jest uprawianie jako poplonu ścierniskowego rzepaku jarego, ozimego, gorczycy . Sprawia to że rośliny krzyżowe w dużym nasileniu uprawiane są na danym polu praktycznie co roku. Doprowadzi to do wyłączenia pól z uprawy rzepaku na 10, a nawet 20 lat ( najnowsze badania podaja że zarodniki kiły mogą przetrwać w glebie nawet 20 lat ).
- optymalny termin siewu ( siew w wilgotną i nadmiernie ogrzaną glebę zwiększa ryzyko porażenia ). Przy temperaturze gleby poniżej 15 C infekcja korzeni następuje bardzo powoli lub nie występuje. - odpowiednie pH 6,5-7,2 ( kwaśna gleba sprzyja kiełkowaniu zarodników kiły )
- gleby zakwaszone wapnować przed siewem rzepaku najlepiej wapnem tlenkowym w dawce 2-3 t/ha - w uprawach następczych bardzo dokładnie zwalczać chwasty, ponieważ choroba atakuje około 200 gatunków roślin przede wszystkim chwasty z rodziny krzyżowych.
- kontrola pól ( eliminowanie uprawy rzepaku na polach zagrożonych )
- czyszczenie maszyn i narzędzi po uprawie pól zainfekowanych
Metody chemiczne:
- doglebowe stosowanie fungicydu Altima 500 SC w dawce 2-3 l/ha , polegające na opryskaniu gleby i wymieszaniu jej na głębokość 10 cm.
Dobór odmian:
- jeśli nie mamy innego wyjścia i na polu zainfekowanym kiłą musimy posiać rzepak, możemy wybrać odmianę odporną na kiłę . Taka odmianą jest Mendel F 1 - jest to jedyny mieszaniec o potwierdzonej odporności na podstawowe rasy kiły kapustnych . Odmiana o wysokiej zdrowotności i odporności na wyleganie. Odmianę Mendel można wysiewać tylko na stanowiskach zakażonych kiłą kapystnych !
Mam nadzieję, że powyższe informacje pomogą państwu uzyskać właściwą obsadę, mocny zwarty pokrój roślin rzepaku jesienią , które z powodzeniem przetrwają trudny okres zimowy i w następnym sezonie przyniosą wysoki plon.
