ProCam - Najlepsze rozwiązania dla rolnictwa !

Doradca Agrotechniczny ProCam Polska - Wojciech Karaś

Uprawa rzepaku z roku na rok staje się coraz bardziej konkurencyjna w stosunku do innych upraw, wciąż rosnące zapotrzebowanie na ten surowiec prowadzi do tego, że zwiększa się powierzchnia obsiana tą rośliną. Uzyskanie wysokich plonów o wysokich parametrach technologicznych jest możliwe tylko w przypadku odpowiedniego doboru stanowiska, nawożenia, ochrony herbicydowej i fungicydowej. Dlatego też bardzo ważnym elementem w jego uprawie jest agrotechnika jesienna.

PRZYGOTOWANIE GLEBY

Gleba przygotowana pod siew rzepaku winna mieć strukturę drobnogruzełkowatą i powinna dobrze osiąść. Zbyt drobna struktura (nadmierne rozpylenie) gleby niesie ze sobą niebezpieczeństwo zamulenia jej podczas obfitych opadów deszczu, poza tym brak powietrza może zredukować zawiązki rozgałęzień (pędów bocznych) przy szyjce korzeniowej. Jeżeli jest to tylko możliwe, rzepak należy siać po orce ponieważ: Pozwala to roślinom wykształcić mocny, głęboki system korzeniowy bez rozgałęzień i zapewnia odpowiedni pokrój roślin przed zimą. Niejednokrotnie ze względów ekonomicznych, jak również na konieczność dotrzymania ścisłych terminów agrotechnicznych ( niekorzystna pogoda, późniejsze żniwa) siew wykonuje się po uproszczonej uprawie. Należy wówczas zastosować uprawę gleby gruberem lub broną talerzową na głębokość 15- 20, a nawet 25 cm. Jednak taka uprawa naraża nas na niekorzystne zjawiska, takie jak: intensywniejsze wystąpienie myszy polnych i ślimaków z rodziny pomrowikowatych, które należy natychmiast i konsekwentnie zwalczać; nierówne wschody; dużą ilość samosiewów.

Przygotowując glebę w uproszczonej uprawie bardzo dobrym rozwiązaniem było by zebranie słomy przed zastosowaniem grubera tudzież talerzówki, jeżeli jednak ilość słomy jest duża lub zboże było wylegnięte należy wówczas wykonać orkę. Nadmierna ilość resztek pożniwnych wpływa niekorzystnie na kiełkujące nasiona rzepaku, pozbawia je wilgoci, jednocześnie utrudnia małym siewkom przebić się przez kożuch słomy co w rezultacie prowadzi do zmniejszonej obsady, wybujania roślin rzepaku, dużego nasilenia samosiewów zbóż i chwastów dwuliściennych. Często w uproszczonej uprawie rzepaku walka z samosiewami zbóż i chwastami dwuliściennymi musi się odbywać poprzez zastosowanie dawek dzielonych.

SIEW RZEPAKU

Siew rzepaku w optymalnym terminie agrotechnicznym, w poszczególnych rejonach naszego kraju ma decydujący wpływ na jego rozwój jesienią i optymalny pokrój przed zimowym spoczynkiem 8-10 liści, gruba szyjka korzeniowa i nisko osadzony pąk wierzchołkowy. Są to parametry które mają ogromny wpływ na przezimowanie rzepaku. Możemy przyjąć w zależności od rejonu kraju że rzepak winien być posiany do 10, 15, 20 i 25 sierpnia. Jednak poprzednie lata a zwłaszcza ostatni rok pokazały nam że nie termin siewu lecz termin wschodów jest ważniejszy. Rzepaki posiane w optymalnym terminie nie jednokrotnie wschodziły później niż te siane w pierwszej dekadzie września. Co było spowodowane jesienną suszą. Rzepak siejemy na głębokość 1,5-2 cm w dobrze uprawione stanowisko. Norma wysiewu powinna kształtować się w przedziale 2,8-3,8kg/ha w zależności od masy tysiąca nasion. Taka ilość wysianego rzepaku w optymalnym terminie agrotechnicznym pozwoli, przy dobrych wschodach zapewnić obsadę na poziomie 40-70 roślin/m² . Taka ilość roślin na metrze kwadratowym pozwoli na prawidłowy rozwój i osiągnięcie optymalnego wzrostu przed przejściem rzepaku w spoczynek zimowy.

NAWOŻENIE RZEPAKU

Rzepak ozimy jest rośliną o bardzo dużych wymaganiach pokarmowych. Roślina ta pobiera z gleby dwukrotnie więcej potasu i fosforu oraz pięciokrotnie więcej wapnia niż pszenica, ponadto dużo siarki, boru, magnezu, molibdenu i manganu. W zależności od sposobu nawożenia, oraz przedplonu i zasobności gleby w składniki pokarmowe w uprawie rzepaku należy stosować takie nawozy mineralne, których skład będzie tak dobrany aby mógł zaspokoić całkowite potrzeby pokarmowe rzepaku.

Rzepak jest rośliną azotolubną w całym okresie wegetacji na wyprodukowanie 1tony nasion pobiera ok. 50 kg/t azotu. Wysokie dawki nawozów azotowych wpływają pozytywnie na ogólny plon nasion, ponieważ sprzyjają lepszemu rozgałęzianiu się roślin. W konsekwencji, pomimo pewnego obniżenia zawartości tłuszczu w nasionach, całkowity plon nasion i tłuszczu uzyskany dużo większy niż przy nawożeniu niskimi dawkami tego pierwiastka. Nawożenie azotowe rzepaku powinno być zawsze zrównoważone odpowiednią ilością pozostałych niezbędnych dla rzepaku makro- i mikroelementów. Jesienne nawożenie azotem powinno być przeprowadzone z rozwagą, ponieważ zbyt obfita dawka azotu może przyczynić się do słabszej zimotrwałości rzepaku. Nawożenie fosforowo potasowe w okresie jesiennym ma bardzo duży wpływ na tworzenie przed zimą silnej rozety liściowej i systemu korzeniowego, co w konsekwencji wpływa pozytywnie na przezimowanie . Wiosną fosfor i potas ułatwiają szybkie tworzenie się nowych liści i łodyg, zaś latem przyśpieszają dojrzewanie nasion w łuszczynach, zwiększają plon nasion oraz tłuszczu. Rzepak w czasie wegetacji pobiera P-25kg/t i K-50kg/T nasion i ekwiwalent wyprodukowanej słomy. Kolejnym ważnym makroskładnikiem jest wapń który jest niezbędny do prawidłowego wzrostu i rozwoju rzepaku. Niedobór tego makro składnika w glebie powoduje załamywanie się wierzchołków łodyg, osłabia kwitnienie, przyspiesza opadanie kwiatów, przez co łuszczyn jest mało, są one zniekształcone, tworzą się w nich nieliczne i drobne nasiona. Podczas jesiennej agrotechniki nie powinniśmy zapominać o nawożeniu Siarką szczególnie w przypadku obfitego nawożenia azotowego, siarka wpływa na pobieranie azotu przez roślinę. Ważne też jest dokarmianie rzepaku mikroelementami zabieg tenmożna przeprowadzić wraz z zabiegiem fungicydowym. Dostarczenie roślinom Boru czy też Molibdenu, Manganu poprawia ich jesienny wigor a także przygotowuje roślinę do zimowego spoczynku.

OCHRONA HERBICYDOWA

Rzepak ozimy kształtuje swoją strukturę plonu jesienią, dlatego to właśnie w tym okresie powinno być wykonywane zwalczanie chwastów. Plantacja nie może w tym czasie konkurować o składniki pokarmowe, wodę i światło z innymi roślinami. Jeżeli rzepak będzie zachwaszczony jesienią to maleją jego szanse na przezimowanie. Rośliny rzepaku poprzez konkurowanie z chwastami stają się słabsze, bardziej wątłe, ich system korzeniowy jest cieńszy, a pąk wierzchołkowy zbyt wyniesiony ponad ziemię. Zabiegi wykonywane wiosną powinny być zatem tylko korektą zabiegów jesiennych: - rzepak siany w uproszczeniach, gdzie duża ilość resztek pożniwowych utrudnia działanie zabiegów doglebowych, a także na polach na których występuje chaber ( produkty jesienne radzą sobie słabiej).

Wcześnie siane rzepaki ochronimy używając herbicydów zawierających chlomazon nie szkodząc rozwijającym się siewkom rzepaku, przy dużych opadach deszczu stosując chlomazon może wystąpić przebielenie rzepaku i zahamowanie jego wzrostu. Dlatego tą substancję aktywną należy stosować do trzech dni po siewie (przed wzejściem rośliny uprawnej). Rzepak siany po 20- 25 sierpnia (w zależności od rejonu kraju) należy chronić używając preparatów zawierających metazachlor. Preparatem kompletnym zwalczającym również przytulię czepną jest Butisan Star, którego termin stosowania jest bardzo elastyczny od zaraz po siewie, przez wschodzące rośliny rzepaku do pierwszej pary liści właściwych chwastów (2-3 tygodnie po siewie). Pozwala nam to na wybór odpowiedniego terminu dla danej plantacji. Tam, gdzie przytulia nie występuje bądź nie stanowi dużego problemu (gleby lżejsze) można stosować preparaty, które zawierają tylko metazachlor np. Metazanex. Substancje zawarte w wymienionych preparatach działają doglebowo, dlatego najskuteczniej radzą sobie w dobrze uwilgotnionej glebie, bez grud i resztek pożniwnych. Gleba w takim stanie nie zawsze jednak występuje, dlatego przedstawiamy Państwu rozwiązania, które pozwolą właściwie ochronić rzepak herbicydowo.

Jeżeli rzepak jest siany wcześnie a wilgotność gleby jest odpowiednia możemy zastosować mieszaniny herbicydów zawierające chlomozon np. Nimbus 2,5- 3 l/ha lub, Command Top 3l/ ha. W bardzo suchej glebie najlepszy moment na wykonywanie zabiegu to wschodzenie rzepaku – chwasty w fazie liścieni, preparatem Butisan Star 2- 2,5 l/ha. Zabieg Butisanem Star można wykonywać również w systemie dawek dzielonych, szczególnie w okresie suszy oraz na plantacjach rzepaku sianych w uproszczeniach. Pierwszą dawkę 1,5 l/ha w fazie liścieni chwastów, drugą po około 2 tygodniach 1- 1,2l/ha. Dodatkowo w systemie dawek dzielonych (poprawimy skuteczność na rdesty, tobołki, taszniki, gorczycę) jako pierwszy można zastosować Nimbus w dawce 1,5- 1,7 l/ha bezpośrednio do 3 dni po siewie, następnie ( po 2 – 3 tyg.) Butisan Star w dawce 1- 1,2 l/ha w fazie wschodów chwastów.

W jesiennej ochronie rzepaku następnym etapem jest zwalczanie chwastów jednoliściennych, w tym samosiewów zbóż. Łagodne zimy powodują że nie możemy liczyć na wymarzanie samosiewów zbóż jarych, mają one bardzo szybkie tempo wzrostu, czym mogą zagłuszyć rzepak i dlatego musimy jak najwcześniej zastosować graminicydy. Większość z nich działa nalistnie, dlatego chwasty jednoliścienne powinny być w fazie minimum trzech liści a rzepak w fazie pierwszej pary liści właściwych. Jeżeli zastosujemy graminicydy w zalecanej dawce zbyt wcześnie spowodujemy zahamowanie wzrostu rzepaku na 2- 3 tygodnie co w rezultacie może spowodować jego wypadnięcie. Rzepakowi sianemu po płytkiej uprawie towarzyszy bardzo duża ilość samosiewów, które przerzedzą nam plantację i wstrzymają wzrost roślin. W takiej sytuacji jesteśmy zmuszeni do wcześniejszego zastosowania graminicydów(Agil, Fusilade), faza 1- 2 liści samosiewów w ilości ok. 30% zalecanej dawki, nie uszkadzając w ten sposób rzepaku, który na ogół znajduje się w fazie liścieni. Dopiero gdy rzepak będzie miał pierwszą parę liści właściwych, wykonujemy zabieg w dawkach zalecanych przez producenta.

OCHRONA INSEKTYCYDOWA

Plonowanie rzepaku w bardzo dużej mierze zależy od jego rozwoju jesienią. Właściwa rozeta 8 - 10 liści, gruba szyjka korzeniowa ( powyżej 1 cm) oraz nisko osadzony pąk wierzchołkowy decyduje o jego przezimowaniu i prawidłowym rozwoju wiosną. Nie możemy zatem pozwolić na rozwój szkodników, które powodują osłabnienie roślin rzepaku a nawet wyginięcie plantacji. Jesienią najczęściej spotykane to pchełka rzepakowa, chowacz galasówek, śmietka rzepakowa, gnatarz i ślimaki. Jesienią w temperaturze 5- 12 °C pchełka rzepakowa składa najwięcej jaj, larwy tego szkodnika są bardzo wytrzymałe na różnice temperatur a miejsce ich żerowania powoduje (pod skórką ogonków liściowych) załamywanie się liści. Największym zagrożeniem dla rośliny jest jednak dotarcie do stożka wzrostu. Samice chowacza galasówka składają po jednym jaju do tkanki szyjki korzeniowej w okresie rozwoju pierwszych liści, a larwa wyżera komorę w tkance korzenia. Tkanka wokół rozrasta się, tworząc narośl o średnicy 1- 2 cm, a dorosłe larwy przegryzają tkankę narośli i wychodzą do gleby na przepoczwarzanie. Larwy gnatarza początkowo żerują na dolnej stronie blaszki liściowej, zjadając miękisz i wygryzając małe dziurki, następnie zjadają całe blaszki liściowe pozostawiając grubsze nerwy. Dlatego tak bardzo istotne jest, ze względu na trudność wykrycia larw, aby wysiewać nasiona zaprawione nie tylko zaprawą fungicydową ale także insektycydową. Przy przekroczeniu progów szkodliwości należy wykonać zabiegi pyretroidami (tab1).

Tab.1. progi szkodliwości zwalczania szkodników rzepaku ozimego jesienią

Co kilka lat, zwłaszcza kiedy jest ciepło i sucho, dużym problemem na wcześnie wysianych rzepakach jest śmietanka kapuściana. Największe szkody wyrządzająca na przełomie sierpnia i września. Samice składają jaja w pobliżu szyjki korzeniowej rzepaku lub w szczelinach gleby obok rośliny żywicielskiej. Larwy żerują na korzeniach bocznych a później na głównym. Pojawiają się wówczas na szyjce korzeniowej i korzeniach rzepaku charakterystyczne brązowe przebarwienia i miejsca nadgniłe, natomiast wewnątrz korzenia wygryzione chodniki i obumarła tkanka. Możemy też w tych miejscach znaleźć żółtawobiałą 7-8 mm larwę. Słabsze, mniejsze rośliny rzepaku, często przywiędnięte, czerwono nabiegłe, ze zniszczonym systemem korzeniowym (rośliny lekko wychodzą z gleby) mogą wskazywać miejsca żerowania larw śmietki. By ograniczyć ich szkodliwość należy stosować do zaprawiania nasion zaprawy insektycydowe a także opryskiwać rzepak we wczesnych fazach rozwoju.

W ciągu ostatnich lat coraz większym problemem są ślimaki (pomrowik plamisty i pomrów polny). W czasie wschodów i rozwoju pierwszych liści powodują one największe uszkodzenia. Duża liczba ślimaków zjada siewki w całości pozostawiając jedynie puste place. Rośliny, które wzeszły mają wyżarte dziury lub brzegi liści. Szkodniki te aktywne są jedynie w nocy, natomiast w ciągu dnia chowają się w glebie na znacznej głębokości 10- 15 cm . O występowaniu ślimaka na plantacji mogą świadczyć błyszczące ślady śluzówki na roślinach i glebie. Najbardziej sprzyjające warunki dla ślimaków to wilgoć, ciepło, uproszczenia w uprawie oraz pozostawianie resztek pożniwowych. Prostym sposobem na sprawdzenie ich obecności jest zastosowanie folii na ślimaki z przynętą w postaci plasterków ziemniaka. Znalezienie powyżej 3 sztuk szkodnika przy przynętach sugeruje wykonanie zabiegu moluskocydami (Ślimax, Slimakol, Anty- ślimak). Agrotechnicznym sposobem na ograniczenie ilości ślimaków jest intensywna uprawa gleby oraz jej wałowanie.

OCHRONA FUNGICYDOWA

Jesienny zabieg fungicydowy, działający również jako regulator wzrostu, jest standardem w intensywnej technologii uprawy rzepaku. Zabieg wykonany tebukonazolem (Sparta, Orius, Troja), metkonazolem (Caramba) lub paklobutrazolem + difenokonazol (Toprex) ogranicza choroby grzybowe, szczególnie suchą zgniliznę kapustnych, co pozwala na poprawę zimowania rzepaku w lepszej kondycji. Zastosowanie wyżej wymienionych substancji w okresie jesiennym ma głównie pomóc roślinom rzepaku wykształcić odpowiedni pokrój. W uzyskaniu mocnej rozety liściowej, ograniczeniu wyniesienia pąka wierzchołkowego jak również silnego systemu korzeniowego, pomocne będzie zastosowanie w fazie 4- 6 liści rzepaku Caramby, lub produktów zawierających tebukonazol w dawce 0,6- 0,7 l/ha. Na bardzo mocnych rzepakach (pierwsza dekada września faza 4-5 liści rzepak) a także w przypadku dużego prawdopodobieństwa wystąpienia Suchej zgnilizny kapustnych bardzo dobrym wyborem będzie Toprex w dawce 0,3 l/ha. Przy takim podejściu do ochrony plantacji zimowanie rzepaku będzie lepsze a występowanie czynników stresowych łagodniejsze jeśli wzmocnimy te elementy. Do zastosowania fungicydów działających jako regulator wzrostu, najlepszym i najbardziej ekonomicznym będzie faza 4- 6 liści rzepaku. Przeprowadzenie tego zabiegu w późniejszym terminie powoduje gorszy efekt regulatorowy oraz wzrost kosztów, gdyż dawki powinny wtedy wynosić 0,7- 1l/ha. Przy bardzo wczesnych siewach i ciepłej jesieni może zaistnieć konieczność powtórzenia zabiegu skracającego po ok. 3 tygodniach od pierwszego zabiegu.

Myślę, że te kilka informacji, które zostały opisane w powyższym artykule pomoże Państwu dobrać odpowiednie rozwiązania dla danej plantacji rzepaku. Rzepak jest rośliną bardzo wymagającą dlatego też w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do doboru technologii, zachęcam państwa do korzystania z wiedzy naszych Doradców którzy dobiorą odpowiednie rozwiązania dla Państwa plantacji.