ZARAZA ZIEMNIAKA I WALKA Z WIRUSAMI JAKOŚCIOWYMI Y, L, M.
Kamil Rudnik, Maciej Bromirski
Ziemniak jest jednym z głównych gatunków roślin uprawnych naszego kraju, a wpływa na to wszechstronność wykorzystania bulw. Użytkowany jest jako produkt do bezpośredniej konsumpcji, surowiec w przetwórstwie gorzelnianym, skrobiowym, spożywczym a także wykorzystywany jest do skarmiania zwierząt. Ważnym elementem produkcji ziemniaków jest także materiał sadzeniakowy, który musi spełnić bardzo ważne punkty czystości fitosanitarnej szczególnie związane z wirusami jakościowymi oraz ich wektorami jakimi są mszyce ziemniaczane i nie tylko. Aktualnie udział tego gatunku w strukturze zasiewów wynosi ok. 5% i jest 2-krotnie niższy niż w latach 90-tych. Udział ziemniaka w zmianowaniu jest jednak nieoceniony, gdyż przerywa monotonię resztek pożniwnych zbóż, których udział w niektórych gospodarstwach rolnych przekracza 75%. Jest przedplonem, który pozostawia glebę zasobną w azot i inne niewykorzystane składniki pokarmowe a także stanowisko pod kolejną roślinę pozostaje w wysokiej kulturze agrotechnicznej.
Jesienne zabiegi wykonywane na polach pod ziemniaki mają za zadanie zagospodarować resztki pożniwne rośliny poprzedniej, zniszczenie chwastów uciążliwych (np. perz właściwy, ostrożeń polny) oraz wprowadzeniu składników pokarmowych w nawozach organicznych i mineralnych.
Najważniejszym elementem ochrony roślin jest likwidacja uciążliwych chwastów, które należy wykonać poprzez desykację rośliny poprzedniej, którą zazwyczaj jest roślina zbożowa, za pomocą glifosatu, który to ogranicza koszty kolejnych wjazdów w pole.
Po zbiorze przedplonu należy wykonać podorywkę i zająć się aplikacją nawozów, jest to pora na wywożenie i przyorywanie obornika a w przypadku gospodarstw nie posiadających nawozów organicznych, siew poplonów. Tak przygotowane pole może czekać na nadejście zimy.
Wiosną pojawią się nowe wyzwania, z których najważniejsza jest ochrona przed chorobami, warto przygotować się na nadejście tych przeciwności już teraz.
Do najpowszechniejszych chorób grzybowych, występujących na plantacjach ziemniaków zalicza się: zarazę ziemniaka (Phytophthora infestans), rizoktoniozę (Rhizoctonia solani), alternariozę (Alternaria spp.) a do bakteryjnych głównie czarną nóżkę (Erwinia carotovora spp.). Coraz większe znaczenie mają choroby wirusowe, które przenoszone są przez mszyce będące wektorami tych chorób. Do najgroźniejszych zaliczamy wirusy Y, M i L. Do tych wymienionych agrofagów należy dodać oczywiście stonkę ziemniaczaną oraz choroby i nicienie kwarantannowe. Zebrane ziemniaki / bulwy zarówno sadzeniaki jak i jadalne obligatoryjnie są badane na obecność dwóch chorób bakteryjnych, bakterioza pierścieniowa ziemniaka ( Clavibacter michiganensis ssp. Sepedonicus ) oraz śluzaka ( Pseudomonas solanacearum ). Przed posadzeniem ziemniaków gleba jest badana na obecność nicieni wytwarzających cysty czyli na mątwika ziemniaczanego ( Globodera rostochiensis ) oraz na mątwika agresywnego ( Globodera pallida ). Można powiedzieć, że jest to roślina ( strategiczna ) i nie tylko w Polsce ale w całej Unii Europejskiej najlepiej pilnowana i badana na całe spektrum agrofagów kwarantannowych oraz chorób i szkodników ważnych gospodarczo.
I. OCHRONA PRZED SZKODNIKAMI
1. Nie należy traktować zaprawy Prestige 290 FS jako ochrony przed mszycami. Zaprawa ta ogranicza populację szkodników gryzących, czy kłujących tylko w przypadku, gdy żerują one na roślinach. Gdy mszyce żerują na roślinie to wprowadzają na kłujce wirusy, w związku z powyższym należy zwalczanie mszyc rozpocząć jak najwcześniej.
2. Należy rozpocząć ochronę przed mszycami, a tym samym wirusami, już od końca wschodów ( wysokość roślin 5 – 10 cm). Młode rośliny są szczególnie narażone i najbardziej wrażliwe na działanie wektorów, ponieważ nie osiągnęły tzw. odporności starczej. W warunkach Polski północnej nasilenie występowania mszyc występuje w okresie od 22 do 34 tygodnia. W tym czasie szczególnie należy nasilić zabiegi środkami ochrony roślin.
3. Zalecamy, aby już od początku do ochrony przed wirusami stosować oleje mineralne. Jedynym zarejestrowanym w Polsce olejem mineralnym do stosowania w ziemniakach jest Sunspray 850 EC – zalecana dawka 10,0 – 15,0 l/ha.
4. Najlepsze efekty w ochronie przeciwko mszycom dają systematyczne opryski co 5-6 dni olejami mineralnymi z dodatkiem insektycydu – pyretroidu takich jak np.:
- Karate Zeon 050 CS – dawka 0,12 l/ha;
- Fastac 100 EC – dawka 0,10 l/ha
- Decis 2,5 EC – dawka 0,30 l/ha
- Sumi-Alpha – dawka 0,25 l/ha
lub inne pyretroidy w maksymalnych dawkach przewidzianych dla ziemniaków.
5. Stosowanie innych preparatów przewidzianych dla ochrony ziemniaka przed mszycami np. Pirimor 500 WG (0,50 kg/ha), Karate Zeon 050 CS (0,16 l/ha), Mospilan 20 SP (0,15 kg/ha) lub inne bez dodatku oleju mineralnego wymaga idealnego trafienia w oblot mszyc co w praktyce jest dość trudne. Metoda ta jest stosowana przy ochronie odmian o podwyższonej odporności na wirusy.
6. Ochronę przed mszycami należy prowadzić do zniszczenia naci ziemniaczanej.
7. Stonka ziemniaczana powinna być już pod kontrolą od momentu pojawu zimujących chrząszczy. Bardzo dobrym rozwiązaniem do zwalczania tego uciążliwego szkodnika jest preparat Minuet 100 EW, zalecana dawka 0,15 – 0,20 l/ha. Wyższa dawka zalecana jest do zwalczania chrząszczy oraz w przypadku bujnej naci.
II. OCHRONA PRZED CHOROBAMI
1. Alternarioza ziemniaka
Choroba występuje szczególnie na glebach lekkich, w czasie ciepłej i suchej pogody.
Ochronę przed chorobą należy rozpocząć, gdy wysokość roślin wynosi 15 – 20 cm.
Do ochrony przed alternariozą można stosować między innymi następujące preparaty:
- Altima 500 SC – 0,40 kg/ha ( preparat kontaktowy )
- Bravo Plus 500 S.C. – 2,0 l/ha ( preparat kontaktowy)
lub inne zalecane preparaty.
Generalnie lepsze efekty daje stosowanie preparatów wgłębnych i kontaktowych niż preparatów systemicznych.
2. Zaraza ziemniaka
Choroba rozwija się w warunkach wysokiej wilgotności powietrza oraz umiarkowanej temperatury 12 - 18°C.
Do ochrony przed zarazą ziemniaka można stosować następujące preparaty:
a) preparaty systemiczne
- Tattoo C 750 S.C. – 2,0 l/ha
- Melody Med. 69 WG – 2,0 kg/ha
b) preparaty wgłębne
- Curzate Cu 49,5 WP – 3,0 kg/ha
- Curzate M 72,5 WP – 2,0 kg/ha
- Toska 72,5 WP – 2,0 kg/ha
- Pyton 60 WG – 1,25 kg/ha,
- Revus – 0,6 l/ha,
- Valbon- 1,6 kg/ha,
- Infinito- 1,2 l/ha
c) preparaty kontaktowe
- Altima 500 SC – 0,40 kg/ha
- Bravo Plus 500 S.C. – 2,0 l/ha
- Polyram 70 WG – 1,8 kg/ha
- Gwarant 500 SC – 2,0 l/ha
- preparaty zawierające substancje czynną – mankozeb
Najlepsze efekty w ochronie przeciwko chorobom grzybowym dają systematyczne opryski co 6-7 dni ( lub częściej w zależności od warunków). W warunkach suchej i ciepłej pogody można stosować tylko preparaty wgłębne lub kontaktowe np. Curzate. Należy zmieniać substancje czynną, aby nie uodpornić patogena.
Ostatni zabieg należy wykonać tuż przed lub w czasie chemicznego niszczenia naci ziemniaczanej. Zalecanym preparatem do stosowania w czasie ostatniego zabiegu jest np. Altima 500 S.C.
III. SELEKCJA NEGATYWNA ( przy prowadzeniu plantacji nasiennych ).
Należy systematycznie przeprowadzać selekcję negatywną usuwając rośliny z objawami chorób wirusowych, czarnej nóżki lub inne nietypowe dla danej odmiany. Pierwszą selekcję należy wykonać przy wysokości roślin 15 – 20 cm. Liczba wykonanych selekcji powinna się wahać od 3 – 5 w sezonie wegetacyjnym. Bezwzględnie w czasie selekcji wraz z usuwaną rośliną należy usuwać z pola wszystkie wykształcone bulwy oraz bulwę mateczną.
IV. DESYKACJA
Głównym preparatem przeznaczonym do desykacji w ziemniakach jest Reglone 200 SL, który to działa bardzo dobrze. Inną metodą jaką można przeanalizować, aby ułatwić sobie przygotowanie plantacji do zbioru, jest zastosowanie systemu dwuetapowego, czyli obcinanie łętów a następnie oprysk preparatem np.: Spotlight Plus 60 EC, co może obniżyć koszty produkcji a ponadto zwiększyć ilość wysortowanych sadzeniaków z 1 ha.