ProCam - Najlepsze rozwiązania dla rolnictwa !

Kukurydza  to roślina o bardzo dużym potencjale wykorzystania, który w Polsce nie jest do końca  jeszcze poznany. Ziarno kukurydzy może być wykorzystane na takich płaszczyznach jak:

• przemiał ziarna na kasze i mąki - do bezpośredniego spożycia lub jako półprodukty dla przemysłu;
• produkcja skrobi z ziarna (dla przemysłu spożywczego i poza spożywczych zastosowań);
• kukurydza cukrowa i pękająca (puszki, popcorn, sałatki);
• przemysł fermentacyjny (alkohol spożywczy i paliwowy, drożdże i inne mikroorganizmy);

• przemysł energetyczny - spalanie (ziarno, słoma, rdzenie), produkcja biogazu (biomasa);
• przemysł papierniczy i materiały izolacyjne - słoma.

Jednak w Polsce głównym przeznaczeniem uprawy kukurydzy jest pasza dla zwierząt. Roślinę  uprawiamy na areale ok 600 tys. ha z czego 55% to uprawa na kiszonkę dla bydła a 45% na ziarno.
W niniejszym artykule chcielibyśmy przedstawić podstawowe fakty związane ze zbiorem kukurydzy na kiszonkę aby można było otrzymać najlepszej jakości paszę.

Wiadomo że roślina, aby optymalnie się rozwijać musi mieć odpowiednią ilość miejsca, światła i składników pokarmowych. Najczęściej zaleca się obsadę roślin sianych na kiszonkę nieco wyższą niż na ziarno i stanowi ok. 90-100 tys szt./ha. Uprawiając kukurydzę niezależnie od przeznaczenia, przede wszystkim ważny jest plon ziarna. Dlatego też coraz częściej w uprawie na kiszonkę i na ziarno stosuje się podobne gęstości siewu. Jednakże najważniejszymi parametrami w produkcji kiszonki z kukurydzy powinny być: 

• Termin zbioru
• Rozdrobnienie i wysokość ścinania roślin
• Dobre ubicie zielonki w silosie

Optymalnym terminem zbioru na kiszonkę jest dojrzałość woskowa, przy zawartości suchej masy 30-35% w całych roślinach. Wraz z dojrzałością wzrasta udział kolb, przekraczając w dojrzałości woskowej połowę całej suchej masy roślin, co dodatnio wpływa zarówno na ilość jak i końcową jakość kiszonki. W dojrzałości woskowej ziarno jest już dobrze wypełnione, a w kolbach znajduje się 45-50% suchej masy. Wprawdzie najwyższe plony zielonej masy kukurydza osiąga już w fazie dojrzałości mlecznej (20-22% zawartości suchej masy w całych roślinach), ale ziarno nie jest jeszcze wypełnione, a o plonie decydują przede wszystkim wegetatywne części roślin (Tab 1). Podczas kiszenia takiej zielonki tworzą się straty masy nawet do 25%, głównie przez wycieki soków. Wraz z rosnącą dojrzałością, wypływa mniej soków, a przy przekroczeniu 30-33% s.m. wycieki ustają prawie całkowicie.

Wartość pokarmowa kiszonki jest tym większa im więcej znajduje się w niej dobrze zaziarnionych kolb. Ale mimo właściwego doboru odmian, odpowiedniej obsady roślin i zbioru w zalecanej fazie roślin, niekorzystne warunki atmosferyczne wpływają na uzyskanie mniejszego udziału kolb i niższą zawartość suchej masy. Jedną z metod polepszenia jakości zielonki jest podwyższenie wysokości cięcia kukurydzy. Dzięki temu zabiegowi na polu zostają najmniej wartościowe części roślin. Poprawia się jakość surowca, przez zwiększenie w nim udziału kolb i zwiększa się zawartość suchej masy, a co za tym idzie zwiększa się wartość energetyczna kiszonki.  Wyższe koszenie kukurydzy obniża plon zielonej masy ale do kiszenia jest przeznaczone to co najlepsze,  stanowiąc bardzo wartościową paszę. Podwyższone cięcie wpływa też na zmniejszenie zawartości mikotoksyn, gdyż dolne części roślin są zwykle najbardziej porażone przez choroby grzybowe. Zalecana przez specjalistów wysokość cięcia wynosi ok 30 cm nad powierzchnią gleby, natomiast tzw. Szkoła niemiecka czy też amerykańska zaleca wysokość cięcia nawet do 40 cm.  

Następnym krokiem przy zbiorze kukurydzy na kiszonkę jest odpowiednie rozdrobnienie, gdzie długość sieczki powinna być kompromisem między wymaganiami procesu kiszenia a wymaganiami krowy. Im większe rozdrobnienie zielonki, tym łatwiejsze ugniatanie masy a co za tym idzie lepiej przebiegający proces fermentacji beztlenowej. Z kolei kiszonka stanowi najważniejszą paszę objętościową. Z punktu widzenia struktury dawki pokarmowej, dłuższa sieczka jest bardziej uzasadniona. Najczęściej zaleca się cięcie kukurydzy na sieczkę o dł. 5-10 mm, ale z dokładnym rozgnieceniem ziaren (Tab. 2)

Tak zebrana zielonka powinna być bardzo dobrze ubita w celu usunięcia jak największej ilości powietrza znajdującego się w wolnych przestrzeniach między cząsteczkami sieczki. Zawartość powietrza w zakiszanej masie zakłóca proces fermentacji beztlenowej, powodując namnażanie bakterii tlenowych, które przyczyniają się do procesów gnilnych i rozwoju grzybów (pleśnie).

Kukurydza jest rośliną, która zawiera cukry dostępne dla bakterii kiszonkowych, dlatego też bardzo łatwo się zakisza. Podczas kiszenia kukurydzy duża część cukrów w niej zawartych nie zostaje wykorzystana przez bakterie w procesie fermentacji, z tego też powodu  jest ona bardzo wrażliwa na wtórną fermentację. Dodatki kiszonkarskie dostępne na rynku, zarówno biologiczne jak i chemiczne, proponowane dla kukurydzy konserwują kiszonkę, co obniża wtórną fermentację zachodzącą głównie podczas wybierania kiszonki z pryzmy (w wyniku dostarczenia tlenu następuje wyżej wspomniana wtórna fermentacja a także następuje wzmożony rozwój najpierw drożdży, a potem pleśni).

Na każdym etapie sporządzania kiszonki z kukurydzy a potem jej wybierania z pryzmy lub z silosu należy postępować tak aby zminimalizować straty składników pokarmowych. Postępując wg wyżej wymienionych zasad uzyskamy strawną, wysokoenergetyczną paszę pozbawioną toksycznych dla zwierząt substancji wtórnej fermentacji. Dobrej jakości kiszonka zaowocuje szybkim przyrostem  lub wysoką wydajnością mleczną zwierząt przez cały rok.